De belangrijkste elementen van een RPG zijn de speler, het verhaal, de wereld waarin het spel zich afspeelt, en de ontwikkeling van personages. Spelers nemen vaak de rol aan van verschillende personages en verkennen een fictieve wereld. Ze maken keuzes die invloed hebben op het verhaal en de uitkomst van het spel. Daarnaast zijn er vaak complexe regels die de interacties tussen de personages en de omgeving vormgeven.
Een tabletop RPG speelt zich meestal aan een tafel af, waar spelers samenkomen om hun avontuur te beleven. Ze gebruiken vaak boeken en dobbelstenen om de spelmechanica te bepalen. Digitale RPG's daarentegen worden op computers of consoles gespeeld en maken gebruik van grafische elementen en geluidseffecten om de spelervaring te verbeteren. De interactie in digitale RPG's kan sneller en dynamischer zijn, terwijl tabletop RPG's vaak meer ruimte bieden voor creativiteit en sociale interactie.
Karakterontwikkeling in RPG's omvat het verbeteren van de vaardigheden, eigenschappen en achtergrond van een personage naarmate het spel vordert. Spelers kunnen kiezen hoe hun personage groeit op basis van beslissingen die ze maken in het spel. Dit kan bijvoorbeeld leiden tot meer kracht, invloed of speciale vaardigheden. De ontwikkeling van een personage kan diepgaande emotionele verbindingen creëren tussen de speler en hun rol in het verhaal.
Samenwerkingsspellen in RPG's zijn belangrijk omdat ze spelers in staat stellen om samen te werken aan doelen binnen het spel. Dit bevordert niet alleen teamwerk en communicatie, maar maakt ook unieke en spannende verhalen mogelijk, aangezien elke speler bijdraagt aan de voortgang van het spel. Het samenspelen geeft een gevoel van gemeenschap en versterkt de banden tussen vrienden en spelers.
Populaire thema's in RPG's zijn vaak fantasy en sci-fi, waarin spelers het opnemen tegen mythische wezens of reizen naar verre sterrenstelsels. Andere thema's kunnen historische avonturen, horror of zelfs hedendaagse mysteries zijn. Elk thema biedt spelers de kans om in een andere wereld te duiken, nieuwe verhalen te ontdekken en unieke ervaringen op te bouwen.